معاملات ميان مردم را حلال كرده ، درحالى كه حكم خاص ؛ يعنى استثنائات آن را نشنيده بودند و ديگرى كه استثنا را نقل مىكرد در ظاهر با روايت عام در تضاد بود . محكم و متشابه نيز عامل پنجمى بود ، زيرا بعضى اخبار مانند پاره‌اى از آيات قرآن تفسيرهاى متعدّدى را بر مىتافت . سپس اخبار ديگرى صادر مىشد و از آن رفع ابهام مىكرد . عدم دسترسى بعضى از راويان اخبار به اين دو گاه موجب اختلاف اخبار مىشد . حفظ و وهم ، عامل ششمى بود ، زيرا بعضى از راويان اخبار با دقت تمام خبر را از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله نقل كرده بودند در حالىكه بعضى از راويان بىبند و بار با ظنّ و گمان اخبارى را نقل مىكردند كه با واقعيت انطباق نداشت . اينها عواملى بود كه دست به دست هم داد و فضاى روايات اسلامى را تا حدى تيره و تار كرد . بعدها در پرتو تلاش دانشمندان حديث و رجال ، تا حد زيادى فضا روشن شده ، هر چند رسوباتى از اخبار مكذوبه باقى ماند . سپس امام عليه السّلام به ذكر گواه روشنى بر گفتار خود پرداخته مىفرمايد : « در زمان حيات رسول خدا آن قدر دروغ بر آن حضرت بسته شد كه حضرت به پا خاست و خطبه‌اى خواند و فرمود : هر كس عمدا به من دروغى ببندد بايد جايگاه خويش را در آتش دوزخ مهيّا سازد » ؛ ( و لقد كذب على رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله على عهده ، حتّى قام خطيبا ، فقال : « من كذب عليّ متعمّدا فليتبوّأ « 1 » مقعده « 2 » من النّار » ) . در حديث ديگرى مىخوانيم كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله در حجّة الوداع فرمود : « قد كثرت عليّ الكذّابة و ستكثر بعدي ألا فمن كذب عليّ متعمّدا فليتبوّأ مقعده من

--> ( 1 ) . « فليتبوأ » از ريشهء « بواء » بر وزن « دواء » به معناى مراجعت كردن و منزل گرفتن ، گرفته شده است و به صاف و مسطّح كردن يك محل و مكان نيز گفته مىشود ، بنابراين جمله « فليتبوّأ » يعنى مهيّا و آماده سازد و منزل بگيرد . ( 2 ) . « مقعد » به معناى جايگاه و محلّ نشستن است و گاه به تشك كوچكى كه روى آن مىنشينند نيز اطلاق مىشود .